Γενναίες γυναίκες από το Σούλι που με τις πράξεις τους έγραψαν από τις πιο λαμπρές σελίδες της Ιστορίας μας .
Μόσχω Τζαβέλα, Δέσπω Μπότση και Λένω Μπότσαρη.
Οι Σουλιώτισσες συνόδευαν τους άνδρες στον πόλεμο .Μετέφεραν τα τρόφιμα και τα πολεμοφόδια και στην ανάγκη πολεμούσαν μαζί τους.
Εάν κάποιος Σουλιώτης δείλιαζε τον προσέβαλλαν με υβριστικά λόγια και του φώναζαν ότι ήταν ανάξιος να έχει γυναίκα .
Αξιοσημείωτο είναι ότι η γυναίκα του "δειλού "έπαιρνε τελευταία νερό στην βρύση και έπρεπε η να τον εγκαταλείψει η να τον πείσει να υπερβεί τον εαυτό του με μια γενναία πράξη.
Μόσχω Τζαβέλλα :
Η φημισμένη Τζαβελαινα ήταν η γυναίκα του αρχηγού των Σουλιωτων Λαμπρου Τζαβέλλα ,μάνα του Φώτου Τζαβέλλα και γιαγιά του Κίτσου Τζαβελλα. Η ατρόμητη Μόσχω είχε σπάσει με μια αξίνα τρία κιβώτια με φυσίγγια ,γέμισε την ποδιά της με αυτά ,άρπαξε ένα σπαθί και ένα τουφέκι και όρμησε κατά των Τούρκων .
Δέσπω Μπότση:
Γυναίκα του Γιωργάκη Μπότση .Στις 23 Δεκεμβρίου 1803 στο χωριό Ρινιασα μεταξύ Πρέβεζας και Άρτας κατέφυγε ένα μικρό τμήμα Σουλιωτών από το μένος του Άλλη Πασά .Ανάμεσα τους και η οικογένεια του Γιωργάκη Μπότση ο οποίος απουσίαζε. Η ηρωική γυναίκα του Δέσπω αφού κλείσθηκε στον πύργο Κούλα του Δημουλά μαζί με δέκα νύφες ,κόρες και εγγονές της αντιστεκόταν σθεναρά .Όταν είδε ότι δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει την κατάσταση, ρώτησε όλες ,αν προτιμούν την σκλαβιά από έναν έντιμο θάνατο. Όλοι ζήτησαν θάνατο .Τότε η Δέσπω μάζεψε όλο το μπαρούτι στο μέσον και βάζοντας φωτιά κάηκαν όλοι !!!!
Λένω Μπότσαρη:
Κόρη του Κίστου και αδελφή του μεγάλου Αρχηγού του Αγώνα Μάρκου Μπότσαρη.
Μετά την ηρωική θυσία των Σουλιωτών στο Ζάλογγο κατόρθωσαν να σωθούν 80 άντρες και 2 γυναίκες οι οποίοι αποσύρθηκαν στην Πάργα με τον ατρόμητο αρχηγός τους Κίτσο Μπότσαρη. Ανάμεσα τους και η Λένω η οποία κατάφερε να φτάσει στο θείο της Νικζα που πολεμούσε κοντά στον Αχελώο. Πολέμησε γενναία και όταν είδε ότι έχει περικυκλωθεί από Τούρκους έπεσε στο ποτάμι και πνίγηκε για να μη πέσει στα χέρια τους ..
Η Μεγαλοσύνη των λαών δεν μετριέται με το στρέμμα
Με της καρδιάς το πύρωμα
μετριέται και με το αίμα .!!!!
Κωστής Παλαμάς .