Στο Ευαγγελικό Ανάγνωσμα του Εσπερινού της Αποκαθηλώσεως (Ματθ. 27:1–38, Λουκ. 23:39–43, Ματθ. 27:39–54, Ιω. 19:31–37, Ματθ. 27:55–61) ο Ιησούς Χριστός, ο αληθινός Θεός και αληθινός άνθρωπος, φανερώνει την βασιλεία Του διά του Σταυρού. Στην Ορθόδοξη παράδοση, ο Σταυρός δεν είναι απλώς μια άδικη καταδίκη που προκαλεί συγκίνηση· είναι το μυστήριο της εκούσιας κενώσεως και της νίκης του Θεού μέσα στην ανθρώπινη ιστορία.
Η αρχή της διηγήσεως (Ματθ. 27:1–38) παρουσιάζει την ανθρώπινη αδικία με όλη της τη σκληρότητα: οι άρχοντες αποφασίζουν και παραδίδουν τον Χριστό στον Πιλάτο. Εδώ φανερώνεται η τραγωδία της ελευθερίας μετά την πτώση: η προαίρεση, σκοτισμένη από τη φιλαυτία, απορρίπτει την Αλήθεια, όταν η Αλήθεια ζητεί σταυρική υπακοή και αλλαγή καρδιάς. Ωστόσο, η εκούσια παράδοση του Χριστού δεν σημαίνει ήττα, αλλά υπακοή «μέχρι θανάτου» ως θεραπεία της ανυπακοής του Αδάμ. Η προδοσία του Ιούδα και τα αργύρια αναδεικνύουν μια λατρεία αλλοιωμένη: όταν ο άνθρωπος μετρά τον Θεό με όρους ανταλλάγματος, χάνει και τον Θεό και τον εαυτό του.
Στην σταύρωση και τις ειρωνείες (Ματθ. 27:39–54) αποκαλύπτεται η «αντιστροφή» του Ευαγγελίου: ο Χριστός βασιλεύει από τον Σταυρό. Οι διερχόμενοι ζητούν να κατέβει για να πιστέψουν, μα ο Θεός δεν αποδεικνύει την αγάπη Του με επίδειξη ισχύος. Η Ορθόδοξη θεολογία βλέπει εδώ το ήθος του Θεού: η παντοδυναμία Του φανερώνεται ως σταυρική αγάπη, όχι ως βία. Η κραυγή «Θεέ μου Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες;» δεν είναι απελπισία, αλλά η είσοδος του Χριστού στο βάθος της ανθρώπινης εγκαταλείψεως, ώστε καμία ανθρώπινη νύχτα να μην μένει χωρίς Θεό. Γι’ αυτό και τα σημεία (σκότος, σχίσιμο καταπετάσματος, σεισμός) δηλώνουν ότι ο θάνατος του Χριστού είναι κοσμικό γεγονός σωτηρίας: το καταπέτασμα σχίζεται, διότι ανοίγεται η πρόσβαση στα Άγια των Αγίων, δηλαδή στην κοινωνία με τον Θεό.
Στον Λουκά (23:39–43) η Εκκλησία προβάλλει την πλέον ελπιδοφόρα εικόνα της μετανοίας: ο ληστής δεν προσφέρει έργα, χρόνο, αποκατάσταση, παρά μόνο ταπείνωση και πίστη: «μνήσθητί μου». Και ο Χριστός απαντά «σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ». Η σωτηρία εδώ δεν παρουσιάζεται ως νομική αθώωση, αλλά ως άνοιγμα σχέσεως: ο άνθρωπος επιστρέφει με μετάνοια και εισέρχεται στην κοινωνία του Ζώντος Θεού. Το «σήμερον» τονίζει ότι η βασιλεία αρχίζει ήδη από την ώρα που ο άνθρωπος στρέφει την καρδιά του προς τον Χριστό, ακόμη και πάνω στο ξύλο της προσωπικής του συντριβής.
Στον Ιωάννη (19:31–37) η αποκαθήλωση προσεγγίζεται με λειτουργική ευλάβεια και κατανυκτική μυσταγωγία. Η μη κατάτμηση των σκελών του Χριστού συνδέει τον Εσταυρωμένο με τον αμνό του Πάσχα: Εκείνος είναι ο Αμνός που «αίρει την αμαρτίαν του κόσμου». Η λόγχη και η έξοδος «αίματος και ύδατος» διαβάζονται εκκλησιολογικά: από την πλευρά του Χριστού γεννάται η Εκκλησία και τρέφεται με τα μυστήρια—το βάπτισμα (ύδωρ) και τη Θεία Ευχαριστία (αίμα). Δεν πρόκειται για συμβολισμό απλώς ποιητικό, αλλά για ομολογία ότι η ζωή της Εκκλησίας πηγάζει από τον Εσταυρωμένο και Αναστάντα Χριστό.
Τέλος, η παρουσία των γυναικών και η ταφή (Ματθ. 27:55–61) αποκαλύπτουν μια «σιωπηλή» μαθητεία: όταν οι πολλοί σκορπίζουν, μένουν εκείνοι που αγαπούν. Ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας, με τόλμη και ευσέβεια, ζητεί το σώμα και προσφέρει μνήμα. Η Ορθόδοξη παράδοση βλέπει εδώ την τιμή προς το σώμα, διότι ο Θεός το προσέλαβε αληθινά. Η ταφή δεν είναι ο τελευταίος λόγος, αλλά η σφραγίδα της αληθινής ενανθρωπήσεως και το προοίμιο της Αναστάσεως.
Έτσι, ο Εσπερινός της Αποκαθηλώσεως μας καλεί να σταθούμε κάτω από τον Σταυρό και να αφήσουμε την καρδιά να μετανοήσει σαν του ληστού, να πιστέψει σαν του εκατοντάρχου, να αγαπήσει σαν των μυροφόρων, και να ζήσει από την πλευρά του Χριστού—εκεί όπου αναβλύζει η ζωή της Εκκλησίας.