Ψυχοσάββατο
Ότι Συ ει η ανάστασις, η ζωή και η ανάπαυσις πάντων των κεκοιμημένων ευσεβώς ορθοδόξων χριστιανών.
Τι είναι το Ψυχοσάββατο λοιπόν και πόσα Ψυχοσάββατα έχει η Εκκλησία μας; κάθε Σάββατο είναι αφιερωμένο στους κεκοιμημένους. Όπως η Κυριακή ήταν η ημέρα της Αναστάσεως του Κυρίου, έτσι και το Σάββατο ήταν η ημέρα των κεκοιμημένων, για να τους μνημονεύσουμε και να έχω (επί)κοινωνία μαζί τους. Τα δύο όμως Ψυχοσάββατα τιμώνται από τους πιστούς, το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω, και το Σάββατο της Πεντηκοστή .
Το Ψυχοσάββατο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω έχει το εξής νόημα. Η επομένη ημέρα είναι αφιερωμένη στη ∆ευτέρα Παρουσία του Κυρίου. Εκείνη τη φοβερή ηµέρα κατά την οποία όλοι θα σταθούµε µπροστά στο θρόνο του µεγάλου Κριτή. Για το λόγο αυτό με το Μνημόσυνο των κεκοιμημένων ζητούμε από τον Κύριο να γίνει ίλεως και να δείξει τη συμπάθεια και τη μακροθυμία του, όχι μόνο σε μασ αλλά και στους προαπελθόντες αδελφούς, και τις όλες μαζι να καταλάβουν στα Επουράνια Βασιλεία Του.
Στην γιορτή λοιπόν της αγίας Πεντηκοστής, οι χριστιανοί (την παραμονή) προσεύχονται για τους αδερφούς τους που έχουν φύγει από αυτόν τον κόσμο και έχουν περάσει στην κατάσταση που προσδιορίζεται μόνο από την παρουσία του Χριστού. Με το δεύτερο Ψυχοσάββατο διατρανώνεται η πίστη μου για την καθολικότητα της Εκκλησίας, της οποίας την ίδρυση και τα γενέθλια (επί γης) γιορτάζουμε κατά την Πεντηκοστή. Μέσα στη μια Εκκλησία περιλαμβάνεται η στρατευομένη εδώ στη γη και η θριαμβεύουσα στους ουρανούς.
Ο λόγος που τα καθιέρωσε η Εκκλησία μας, παρότι κάθε Σάββατο , όπως προείπαμε είναι αφιερωμένο στους κεκοιμημένους είναι ο εξής: Επειδή πολλοί κατά καιρούς απέθαναν μικροί σε ηλικία η στην ξενιτιά η στη θάλασσα η στα όρη και τους κρημνούς η και μερικοί, λόγω πτώχευσης, δεν αξιώθηκαν. Πατέρες φιλανθρώπους κινούμενοι εθέσπισαν το μνημόσυνο αυτό υπέρ πάντων των απ αιώνων ευσεβώς τελευτήσαντων Χριστιανών». Συγχρόνως δε, ενθυµούµενοι και εµείς τον θάνατο, «διεγειρόµεθα προς µετάνοιαν ».
Για την ιστορία και μόνο ας γνωρίζουμε ότι «Η καθιέρωση του Σαββάτου προ των Απόκρεω ως Ψυχοσάββατου εγένετο μάλλον κατ' απομάκρυνση του Σαββάτου προς την Πεντηκοστή, ως μόνα προϋπάρχοντος».
Η οφέλεια από τα μνημόσυνα
Ο Χριστός «επεξηγώντας» στους Σαδδουκαίους το μυστήριο της αναστάσεως των νεκρών έλεγε ότι είναι ο Θεός του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ και «ούκ έστιν Θεός νεκρών, αλλά ζώντων» (Ματθ. 22, 32). Αυτή τη διδαχή του Χριστού ακολουθώντας η Εκκλησία και παρακαλεί και ικετεύει. «Δέξου Κύριε δεήσεις και ικεσίες και ανάπαυσε όλους τους γονείς, τους αδερφούς, τα τέκνα όλων και κάθε άνθρωπο, όσοι έχουν πεθάνει, στην αγκαλιά του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ…». Τη μεγαλύτερη ωφέλεια στους νεκρούς την προξενεί η τέλεση της θείας ευχαριστίας στη μνήμη τους, γιατί τότε, με τις μερίδες τους στο άγιο δισκάριο, «ενώνονται αόρατα με το Θεό και επικοινωνούν μαζί Του και παρηγορούνται και σώζονται και ευφραίνονται εν Χριστώ».
Ο Απόστολος Παύλος αναφέρει για τον Ονήσιμο που είναι ήδη νεκρός, στη Β' προς Τιμ. 1,18.
Υπάρχουν λοιπόν σαφή χωριά της Αγίας Γραφής που αναφέρονται στην προσευχή υπέρ των κεκοιμημένων.
Γι' αυτό και τα μνημόσυνα συναντώνται από τους πρώτους αιώνες στη ζωή της Εκκλησίας μας. Και τούτο, διότι, όπως γράφει ο Απόστολος Παύλος, ζωντανοί και νεκροί είμαστε «σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους» (Α' Κορ. 12,27).
Έτσι λοιπόν το Ψυχοσάββατο, εκτός από την πνευματική πλευρά της, που είναι και η σημαντική (ότι μνημονεύονται υπέρ αναπαύσεως στην εκκλησία οι κεκοιμημένοι ), έχει και μια άλλη σημαντική πλευρά, παραγνωρισμένη. Μας συνδέει με τους προγόνους μας και με τους δικούς μας που έφυγαν πρόσφατα από τούτη τη γη, μεταξύ των όχι και στενούς συγγενείς, κι εκείνους που έφυγαν πρόωρα, και τους παλιούς φίλους μας, καθώς και με τους απανταχού την οικουμένη Χριστιανούς , αλλά όπου η φυγή τους σημάδεψε πάντα. κι εμείς εκεί, να τους συναντήσεις, όπως ευχόμαστε, μέσα στο θείο και ανέσπερο Φως.
Σε όλες τις θείες Λειτουργίες αναφέρονται ευχές για τους κεκοιμημένους. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναφέρει σχετικά: «Δεν νομοθετήθηκαν αυτά τα τυχαία από τους θείους Αποστόλους, το να θυμάστε δηλαδή αυτούς που έφευγαν από τη ζωή κατά τη διάρκεια των φρικτών μυστηρίων, γνωρίζουν ότι από αυτό προκύπτει πολύ κέρδος, μεγάλη ωφέλεια» (Ε40 21,). Η θεία Ευχαριστία και η συµµετοχή των πενθούντων στη θεία κοινωνία κατά την τέλεση των µνηµοσύνων ευχαριστεί τις ψυχές, κυρίως διότι έτσι δείχνει ότι έχει ήδη γίνει πραγµατικότητα γι' αυτούς, τους πενθούντας δηλαδή, ότι ο άφρονα πλούσιος παρεκάλεσε τον Αβραάµ για τα αδέλφια του. Να στείλει δηλαδή τον Λάζαρον να πει στα αδέλφια του να μετανοήσουν. Η δική μας χριστιανική ζωή, η ζωή σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, ασφαλώς ευχαριστεί τους κεκοιμημένους προσφιλείς μας, αλλά κάνει και τις προσευχές μας να εισακούονται από τον Θεό καλύτερα, γιατί ενώ «αμαρτωλών ο Θεός ουκ ακούει», «πολύ ισχύει δέησις δικαίου (Ιακωβουμένη».
Ο ιερός ∆αµασκηνός, τονίζει και το εξής «ο Θεός βούλεται ίνα υπ' αλλήλων οι πάντες ευεργετούµεθα και ζώντες και µετά θάνατον», αφού προσφέρουµε Χριστόν «έσφαγιασµένον υπέρ των ηµετέρων αµαρτηµάτων έξιλεούµενοι υπέρ αυτών και ο Θεός τον φιλάνθρωπο». Ιεροσολύμων.
Μη λησμονούμε τους κεκοιμημένους,
Ότι Συ ει η ανάστασις, η ζωή και η ανάπαυσις πάντων των κεκοιμημένων ευσεβώς ορθοδόξων χριστιανών, βασιλέων, πατριαρχών, αρχιερέων, ιερέων, ιερομόναχων, ιεροδιακόνων, μοναχών, πατέρων, προπατόρων, πάππων, προπάπζων, γονώνων, γονέων, των συπων. απ' αρχής και μέχρι των εσχάτων, και υπέρ του συγχωρηθήναι αυτοίς παν πλημμέλημα εκούσιον τε και ακούσιον. Χριστέ ο Θεός ημών και Σοι την δόξαν αναπέμπομεν, συν τω ανάρχω σου Πατρί, και τω παναγίω, και αγαθώ και ζωοποιώ σου Πνεύματι, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.
Αιωνία η μνήμη, Αιωνία η μνήμη, Αιωνία η μνήμη.
π. Α.Μ.
