Η περικοπή Ματθαίος 21:18–43, που αναγιγνώσκεται στον Όρθρο της Αγίας και Μεγάλης Δευτέρας, ανοίγει λειτουργικά την «Μεγάλη Εβδομάδα» της θείας οικονομίας με δύο δυνατές εικόνες: τη συκή που ξηραίνεται και την παραβολή των κακών γεωργών. Η Εκκλησία τις προβάλλει ως προφητική αποκάλυψη της κρίσεως, της μετανοίας και του μυστηρίου της Βασιλείας.
Πρώτα, ο Χριστός πεινά και προσεγγίζει μία συκή «καὶ οὐδὲν εὗρεν ἐν αὐτῇ εἰ μὴ φύλλα μόνον» (Ματθ. 21:19). Η φαινομενική «παραδοξότητα»—να ζητά καρπό ενώ «οὐ γὰρ ἦν καιρὸς σύκων» (Μάρκ. 11:13, παράλληλο)—διαβάζεται ως σημείο: πρόκειται για σημειολογική πράξη. Η συκή γίνεται εικόνα του ανθρώπου και του λαού που έχει το περίβλημα της ευσέβειας (φύλλα), όμως στερείται καρπού μετανοίας, ελέους, δικαιοσύνης και πίστεως. Η ξήρανση δεν είναι έκρηξη θυμού, αλλά φανέρωση της πνευματικής πραγματικότητας: η ακαρπία οδηγεί σε νέκρωση. Η Μεγάλη Εβδομάδα μάς θέτει από την αρχή μπροστά στο ερώτημα: Χριστιανισμός ως «φύλλωμα» ή ως καρποφορία;
Στην υμνολογία της ημέρας, η άκαρπη συκή συνδέεται συχνά με την υποκρισία και την εγωϊστική αυτάρκεια: ό,τι δείχνει ζωντανό, αλλά δεν έχει μέσα του χυμούς ζωής, δεν αντέχει στην παρουσία του Χριστού. Ο Κύριος, που είναι «ἡ ἄμπελος ἡ ἀληθινή» (πρβλ. Ιω. 15:1), ζητά καρπό κοινωνίας μαζί Του. Εδώ η πίστη δεν είναι ιδέα· είναι σχέση που γίνεται πράξη. Γι’ αυτό και το αμέσως επόμενο λόγιο περί πίστεως και προσευχής (Ματθ. 21:21–22) δεν είναι «μαγική» υπόσχεση. Η αληθινή πίστη είναι ένωση του ανθρώπινου θελήματος με το θέλημα του Θεού: η προσευχή καρποφορεί όταν ο άνθρωπος εισέρχεται στην υπακοή και τη μετάνοια, ώστε το αίτημα να μην είναι ιδιοτελές, αλλά εκκλησιαστικό, ευχαριστιακό, σωτηριολογικό.
Κατόπιν, στην παραβολή των κακών γεωργών (Ματθ. 21:33–41), ο αμπελώνας είναι ο λαός του Θεού, η ιστορία της Διαθήκης, αλλά και κάθε ψυχή που έλαβε δωρεές: «φραγμόν», «ληνόν», «πύργον»—δηλαδή προστασία, λατρεία, προφητική εποπτεία. Οι γεωργοί είναι εκείνοι που διαχειρίζονται τα χαρίσματα, συχνά ως ιδιοκτησία. Οι δούλοι που στέλνονται είναι οι Προφήτες, που καλούν σε επιστροφή, και ο Υιός είναι ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος «ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος» θανατώνεται—προεικόνιση του Πάθους. Η παραβολή δεν κατηγορεί απλώς «κάποιους άλλους» (τους παλαιούς), αλλά αποκαλύπτει την μόνιμη πνευματική απειλή: να μετατρέψουμε το δώρο σε κτήμα και την θεϊκή χάρη σε αυτοδικαίωση.
Το κρίσιμο σημείο της περικοπής είναι η φράση: «ἀρθήσεται ἀφ᾿ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς» (Ματθ. 21:43). Στην Ορθόδοξη παράδοση, αυτό δεν διαβάζεται ως αντικατάσταση με εθνικό-πολιτικό τρόπο, αλλά ως μετάβαση από την κληρονομιά του τύπου στην πραγματικότητα της Εκκλησίας, όπου κριτήριο είναι η καρποφορία. Η Εκκλησία είναι ο νέος λαός, όχι ως «ανωτερότητα», αλλά ως κλήση σε μετάνοια και ευθύνη· και μέσα της μπορεί να επαναληφθεί η ίδια πτώση, αν μείνουμε στα «φύλλα».
Τέλος, ο «λίθος ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες» (Ματθ. 21:42) είναι ο Χριστός, που απορρίπτεται και γίνεται «κεφαλὴ γωνίας». Η Μεγάλη Δευτέρα προαναγγέλλει ότι το Πάθος είναι η οδός με την οποία ο Θεός θεμελιώνει νέα κτίση: πάνω στον Εσταυρωμένο και Αναστάντα Λίθο συγκροτείται η Εκκλησία. Έτσι, η περικοπή είναι πρόσκληση σε αυτοεξέταση: να μη μένουμε στην εξωτερική ευσέβεια, αλλά να ζητούμε τον καρπό που γεννά η χάρη—μετάνοια, συγχώρηση, έλεος, καθαρή προσευχή—ώστε να μη βρεθούμε με «φύλλα μόνον», όταν ο Κύριος επισκεφθεί τον αμπελώνα της ζωής μας.